శ్రీ పాండవ నిర్జల ఏకాదశినిర్జల ఏకాదశి

ఎన్నో ఏకాదశుల్లో పాండవ నిర్జల ఏకాదశి ప్రతి వైష్ణవుని హృదయంలో ప్రత్యేక స్థానం పొందింది — దీనికి కారణం బ్రహ్మ-వైవర్త పురాణంలో నమోదైన మహాబలుడైన భీమసేనుడు మరియు అతని పూజ్య గురువు శ్రీల వ్యాసదేవుని హృదయస్పర్శి సంభాషణ.

పంచపాండవులలో రెండవవాడైన భీమసేనుడు భగవాన్ శ్రీకృష్ణ భక్తుడు, అసమాన బలవంతుడు. అన్ని తపస్సుల్లో ఉపవాసం ఒక్కటే అతనికి సహించలేనిది. అతని అన్న యుధిష్ఠిర మహారాజు, తల్లి కుంతి దేవి, సోదరులు అర్జున, నకుల, సహదేవులు మరియు ద్రౌపది కూడా ప్రతి పక్షంలో రెండు ఏకాదశులు నియమంగా ఆచరించేవారు. యుధిష్ఠిరుడు పదేపదే భీమునికి కూడా అలా చేయమని ప్రోత్సహించాడు. కానీ భీముని కడుపులో 'వృక-అగ్ని' అనే తోడేలు వంటి ఆకలి అగ్ని నిరంతరం మండుతూ ఉండేది. భీముడు ఇలా అన్నాడు — 'నేను దానం చేయగలను, శ్రీ కేశవుని పూజించగలను, కానీ క్షణకాలం కూడా ఆకలి భరించలేను.'

ఒక రోజు ధైర్యం తెచ్చుకొని భీముడు మహర్షి శ్రీల వ్యాసదేవుని — సకల వేదజ్ఞుని, పురాణ సంకలనకర్తను, పాండవుల గురువును — సమీపించాడు. చేతులు జోడించి తన బలహీనతను తెలిపి, శ్రీ ఏకాదశి దేవి దయ పొందగలిగే ఏదైనా సులువైన మార్గం చెప్పమని వేడుకున్నాడు. వ్యాసదేవుడు మొదట గంభీరంగా ఇలా అన్నాడు — 'ఓ భీమా, ఏకాదశి రోజున అన్నం తినేవాడు తన పుణ్యాన్ని నాశనం చేసుకొని నరకానికి వెళ్తాడు. స్వర్గం పొందాలని, ఈ గతిని తప్పించుకోవాలని కోరుకుంటే రెండు ఏకాదశులు తప్పక ఆచరించాలి.'

భీముడు భయపడి అన్నాడు — 'మహర్షి, నెలకు రెండుసార్లు ఉపవాసం నాకు అసాధ్యం! శ్రీ హరిని ప్రసన్నం చేయగల ఏదైనా సులువైన మార్గం దయచేసి చూపండి.' నిస్సహాయుడైన పాండవుని చూసి చిరునవ్వుతో వ్యాసదేవుడు అత్యంత గోప్యమైన పరిష్కారాన్ని వెల్లడించాడు — 'జ్యేష్ఠ మాస శుక్ల పక్షంలో సూర్యుడు వృషభ లేదా మిథున రాశిలో ఉన్నప్పుడు ఒక ఏకాదశి వస్తుంది — దానిని నిర్జలా అంటారు, అంటే నీరు లేని ఏకాదశి. ఏడాది మొత్తంలో ఈ ఒక్క రోజు ఏకాదశి సూర్యోదయం నుండి ద్వాదశి సూర్యోదయం వరకు పూర్తి ఉపవాసం — ఒక్క నీటి బిందువు కూడా తీసుకోకుండా — చేయి. ఈ ఒక్క నిర్జల వ్రతాన్ని విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన భక్తునికి ఏడాదిలోని ఇరవై నాలుగు ఏకాదశుల ఫలం పూర్తిగా లభిస్తుంది.'

మహర్షి ఇంకా చెప్పాడు — ఆచమనం కోసం ఆవాల గింజంత నీరు మాత్రమే తీసుకోవచ్చు; దాని కంటే ఎక్కువ తీసుకుంటే మద్యం తాగినట్లే. ద్వాదశి ఉదయం స్నానం చేసి, బ్రాహ్మణులకు దానం ఇచ్చి, వారితో పాటు పారణ చేయాలి. ఈ ఒక్క వ్రతంతో సుమేరు, మందార పర్వతాల వంటి భారీ పాపాలు కూడా ఎండుటాకుల్లా దహించబడతాయి. సకల పవిత్ర నదుల్లో స్నానం, సకల తీర్థాల దర్శనం, సకల యజ్ఞాల ఫలం — ఇవన్నీ ఈ ఒక్క రోజులోనే ఇమిడి ఉన్నాయి. మరణ సమయంలో యమదూతలు అటువంటి భక్తుని వద్దకు రారు; విష్ణుదూతలు దివ్య విమానంతో వచ్చి ఆ భక్తుని భగవద్ధామానికి తీసుకువెళ్తారు.

ఇది విని భీముడు ఎంతో ఆనందించాడు. వెంటనే వ్రతం స్వీకరించి జీవితాంతం ప్రతి ఏడాది నిర్జల ఏకాదశి ఆచరిస్తానని సంకల్పించాడు. మహర్షి మాటలు విని పాండవులందరూ — మరియు ఏకాదశి నియమంగా ఆచరించే ద్రౌపది — కూడా ఈ వ్రతంలో చేరారు. భీముడు ఈ వ్రతాన్ని ప్రత్యేకంగా సంకల్పించి ఎన్నడూ తప్పనందున, ఈ రోజు సదా 'పాండవ నిర్జల ఏకాదశి' మరియు 'భీమసేనీ ఏకాదశి' గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

స్వయంగా భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు బ్రహ్మ-వైవర్త పురాణంలో ఇలా ప్రకటిస్తున్నాడు — నిర్జల ఏకాదశి రోజున చేసిన ఏ సత్కర్మ అయినా — తీర్థస్నానం, దానం, వేదమంత్ర జపం, యజ్ఞం — వంద కోట్లు రెట్లు ఫలం ఇస్తుంది. ఈ కథను భక్తితో శ్రవణం చేయడం కూడా అమావాస్య-ప్రతిపదల సంయోగంలో సూర్యగ్రహణం సమయంలో పితృతర్పణ చేసిన ఫలం ఇస్తుంది. ఇదే ఈ ప్రకాశమాన రత్నం వంటి ఏకాదశి యొక్క అచింత్య మహిమ.