ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ 2026 କେବେ?

ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ 2026 ଗୁରୁବାର, 25 ଜୁନ 2026 ଦିନ ପଡୁଛି। ପାରଣା ପରଦିନ ସକାଳ ପ୍ରାୟ 5:44ରୁ 10:07 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଜଳ ପିଆଯାଇପାରିବ କି?

ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଜଳ (ନିର୍-ଜଳ = ଜଳ ବିନା) ବ୍ରତ। କେବଳ ସରିଷା ଦାନା ସମାନ ଆଚମନ ଜଳ ଗ୍ରହଣୀୟ। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଥିବା ଭକ୍ତ, ବୟସ୍କ, ଶିଶୁ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଫଳ ଓ ଜଳ ନେଇ ଫଳାହାର ବ୍ରତ କରନ୍ତୁ।

ଏହାକୁ ଭୀମ ଏକାଦଶୀ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?

ଭୀମସେନ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଯେ ସେ ପ୍ରତି ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀଳ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ବିଶେଷ କୃପାରେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ବାର୍ଷିକ ଗୋଟିଏ ଦିନର ବ୍ରତ ମିଳିଲା। ଭୀମ ଏହାକୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ପାଳନ କଲେ, ତେଣୁ ଏହା ସର୍ବଦା 'ଭୀମସେନୀ' କିମ୍ବା 'ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀର ଫଳ ପ୍ରକୃତରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଏକାଦଶୀ ସମାନ କି?

ହଁ। ବ୍ରହ୍ମ-ବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କୁହେ — ଏହି ଦିନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଜଳ ବ୍ରତ ସଫଳତାର ସହ କରୁଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବର୍ଷର ଚବିଶ ଏକାଦଶୀର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ — ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ପ୍ରତି ପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରୀଳ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃପା।

ଯଦି ନିର୍ଜଳ ବ୍ରତ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ତେବେ କଣ କରିବେ?

ସେହି ଦିନକୁ ସାଧାରଣ ଏକାଦଶୀ ଭାବେ ପାଳନ କରନ୍ତୁ — ଅନ୍ନ ଓ ଡାଲି ବାଦ୍ ଦେଇ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ଫଳ, କ୍ଷୀର ଓ ଜଳ ନେଇ — ଜପ, ଶ୍ରବଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ସେବା ବଢ଼ାନ୍ତୁ। ଭଗବାନ ଶରୀରର କଠୋରତା ଅପେକ୍ଷା ହୃଦୟର ନିଷ୍ଠା ଅଧିକ ଦେଖନ୍ତି।

🪷 ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ 2026

ବ୍ରତ କଥା — ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ

ସ୍ରୋତ: ବ୍ରହ୍ମ-ବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ — ଶ୍ରୀଳ ବ୍ୟାସଦେବ ଓ ଭୀମସେନଙ୍କ ସମ୍ବାଦ

ସମସ୍ତ ଏକାଦଶୀ ମଧ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି — ଏହାର କାରଣ ବ୍ରହ୍ମ-ବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ଓ ତାଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀଳ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ସମ୍ବାଦ।

ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୀମସେନ ଥିଲେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ଅସମାନ ବଳଶାଳୀ। ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଉପବାସ ଗୋଟିଏ ଥିଲା ଯାହା ସେ ସହିପାରୁ ନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭାଇ ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମା' କୁନ୍ତୀ ଦେବୀ, ଭାଇ ଅର୍ଜୁନ, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ ପ୍ରତି ପକ୍ଷରେ ଦୁଇ ଏକାଦଶୀ ନିୟମିତ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବାରମ୍ବାର ଭୀମଙ୍କୁ ବି ସେମିତି କରିବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଭୀମଙ୍କ ଉଦରରେ 'ବୃକ-ଅଗ୍ନି' ଅର୍ଥାତ୍ ବାଘୁଆ ପରି କ୍ଷୁଧାର ଅଗ୍ନି ନିରନ୍ତର ଜଳୁଥିଲା। ଭୀମ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଦାନ କରିପାରେ, ଶ୍ରୀ କେଶବଙ୍କ ପୂଜା କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବି କ୍ଷୁଧା ସହିପାରେ ନାହିଁ।'

ଗୋଟିଏ ଦିନ ସାହସ ସଞ୍ଚୟ କରି ଭୀମ ମହର୍ଷି ଶ୍ରୀଳ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ — ସମସ୍ତ ବେଦର ଜ୍ଞାତା, ପୁରାଣର ସଙ୍କଳନକର୍ତ୍ତା ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଗୁରୁ — ନିକଟକୁ ଗଲେ। ହାତ ଯୋଡ଼ି ନିଜ ଦୁର୍ବଳତା ପ୍ରକାଶ କରି ଶ୍ରୀ ଏକାଦଶୀ ଦେବୀଙ୍କ କୃପା ଲାଭ କରିବାର କୌଣସି ସହଜ ଉପାୟ କହିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ବ୍ୟାସଦେବ ପ୍ରଥମେ ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ — 'ହେ ଭୀମ, ଯିଏ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଅନ୍ନ ଖାଏ ସେ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରେ ଓ ନର୍କକୁ ଯାଏ। ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହଁ ଓ ଏହି ଗତି ଏଡାଇବାକୁ ଚାହଁ ତେବେ ଦୁଇ ଏକାଦଶୀ ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।'

ଭୀମ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ — 'ମହର୍ଷିବର, ମାସରେ ଦୁଇ ଥର ଉପବାସ ମୋ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ! ଭଗବାନ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାର କୌଣସି ସହଜ ଉପାୟ ଦୟାକରି କୁହନ୍ତୁ।' ଅସହାୟ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଦେଖି ହସି ବ୍ୟାସଦେବ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୋପନୀୟ ଉପାୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ — 'ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷରେ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୃଷଭ କିମ୍ବା ମିଥୁନ ରାଶିରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଏକାଦଶୀ ଆସେ ଯାହାର ନାମ ନିର୍ଜଳା ଅର୍ଥାତ୍ ଜଳବିହୀନ ଏକାଦଶୀ। ବର୍ଷରେ କେବଳ ଏହି ଗୋଟିଏ ଦିନ ଏକାଦଶୀ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ଦ୍ୱାଦଶୀ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ — ଗୋଟିଏ ଜଳ-ବିନ୍ଦୁ ବି ନ ନେଇ — କର। ଯେଉଁ ସାଧକ ଏହି ଗୋଟିଏ ନିର୍ଜଳ ବ୍ରତକୁ ସଫଳତାର ସହ ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ଚବିଶ ଏକାଦଶୀର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳିଯାଏ।'

ମହର୍ଷି ଆହୁରି କହିଲେ — ଆଚମନ ପାଇଁ କେବଳ ସରିଷା ଦାନା ସମାନ ଜଳ ନେଇ ହୁଏ; ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ନେଲେ ମଦ ପିଇଲା ସମାନ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପାରଣା କରିବେ। ଏହି ଗୋଟିଏ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ସୁମେରୁ ଓ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ସମାନ ବିଶାଳ ପାପ ବି ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ପରି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ସ୍ନାନ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ — ସବୁ ଏହି ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯମଦୂତ ଏପରି ଭକ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ; ବିଷ୍ଣୁଦୂତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଧରି ଆସି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭଗବଦ୍ଧାମକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି।

ଏହା ଶୁଣି ଭୀମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେହିକ୍ଷଣି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ଜୀବନ ସାରା ପ୍ରତିବର୍ଷ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ପାଳନ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ମହର୍ଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ — ଓ ଏକାଦଶୀ ନିୟମିତ ପାଳନକାରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ — ବି ଏହି ବ୍ରତରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ଭୀମ ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି କେବେ ଭାଙ୍ଗି ନ ଥିବାରୁ, ଏହି ଦିନ ସର୍ବଦା 'ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ' ଓ 'ଭୀମସେନୀ ଏକାଦଶୀ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମ-ବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି — ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ଦିନ କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି ସତ୍କର୍ମ — ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ବେଦ-ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ଯଜ୍ଞ — ଶହକୋଟି ଗୁଣ ଫଳ ଦିଏ। ଏହି କଥା ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଶ୍ରବଣ କରିବା ବି ଅମାବାସ୍ୟା-ପ୍ରତିପଦା ସଂଯୋଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବାର ଫଳ ଦିଏ। ଏହାହିଁ ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ରତ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଏକାଦଶୀର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ମହିମା।

ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ

ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ସେହି ଗୋଟିଏ ଏକାଦଶୀ ଯାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୈଷ୍ଣବ ଅବଶ୍ୟ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି — ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଏକାଦଶୀ ନ କରିପାରିଲେ ସୁଦ୍ଧା — କାରଣ ଏହା ବର୍ଷର ଚବିଶ ଏକାଦଶୀର ଫଳ ନିଜ ଭିତରେ ସମାହିତ କରିଛି। ସେହିପରି ଏହି ବ୍ରତ ଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍କଳ୍ପର ପରୀକ୍ଷା ଓ ତାହାର ଦୃଢ଼ୀକରଣ। ଶ୍ରୀଳ ରୂପ ଗୋସ୍ୱାମୀ 'ଉପଦେଶାମୃତ'ରେ ଶିଖାନ୍ତି — ଭକ୍ତିରେ ଉନ୍ନତିର ଲକ୍ଷଣ ହିଁ ରସନା (ଜିଭ) ଓ ଉଦର (ପେଟ)ର ବେଗକୁ ବଶ କରିବା।

ତିଥି ସମୟ: ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷ (ମେ–ଜୁନ)

ବ୍ରତର ଫଳ

✦ବର୍ଷର ସମସ୍ତ 24 ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ଫଳ ସମାନ।
✦ଏହି ଦିନ କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି ସତ୍କର୍ମ ଶହକୋଟି ଗୁଣ ଫଳ ଦିଏ।
✦ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
✦ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଦୂତ ଆତ୍ମାକୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେବାକୁ ଆସନ୍ତି।
✦ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନର ଫଳ ମିଳେ।

ବ୍ରତ ବିଧି

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ସଙ୍କଳ୍ପ ନିଅନ୍ତୁ — ଦ୍ୱାଦଶୀ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଜଳ (ଜଳ ବିନା) ଉପବାସ।
ସାରା ଦିନ ହରେ କୃଷ୍ଣ ମହାମନ୍ତ୍ର ଜପ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ହରି-କଥା ଶ୍ରବଣରେ ବିତାନ୍ତୁ।
ଯେଉଁଠି ସମ୍ଭବ ମଙ୍ଗଳ ଆରତି ଓ ମନ୍ଦିରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ଏକାଦଶୀ ରାତ୍ରିରେ କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ଭଗବାନ ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ଜାଗରଣ କରନ୍ତୁ।
ଦ୍ୱାଦଶୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ/ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ପାରଣା ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ତା'ପରେ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତୁ।

ଯାହା ତ୍ୟାଗ କରିବେ

ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଅନ୍ନ, ପେୟ ବା ଗୋଟିଏ ଜଳ-ବିନ୍ଦୁ ବି ନୁହେଁ।
ଦିନରେ ଶୋଇବା, କ୍ରୋଧ, ପରନିନ୍ଦା ଓ ବୈଷ୍ଣବ-ଅପରାଧ।
ଦ୍ୱାଦଶୀ ପାରଣାରେ ବି ପିଆଜ, ରସୁଣ, ଛତୁ ଓ ସମସ୍ତ ତାମସିକ ଦ୍ରବ୍ୟ।
ପାରଣା ସମୟ ବାହାରେ ବ୍ରତ ଭାଙ୍ଗିବା।
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଥିବା ଭକ୍ତ, ବୟସ୍କ, ଶିଶୁ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ବରିଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଫଳାହାର (ଫଳ ଓ ଜଳ) ବ୍ରତ କରନ୍ତୁ।

ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା ଭଜନ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା

Damodarastakam

Most beloved of Vaishnava prayers — Yashoda-mata binding the Lord with her motherly love.

Sri Sri Gurvastakam

Glorification of the spiritual master — daily during mangala-arati.

Jaya Radha-Madhava

Srila Prabhupada's favourite kirtan before Srimad-Bhagavatam class.

Tulsi Aarti

Srimati Tulasi-devi is non-different from the Ekadashi vow itself.

ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯିବା ପ୍ରଶ୍ନ — ପାଣ୍ଡବ ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ

Gratitude to His Divine Grace A.C. Bhaktivedanta Swami Srila Prabhupada

We offer our humble obeisances at the lotus feet of our founder-acharya, His Divine Grace A.C. Bhaktivedanta Swami Srila Prabhupada, without whose causeless mercy the priceless prayers, bhajans and sacred literature of the Gaudiya Vaishnava tradition would have remained inaccessible to most of the world. By his herculean preaching efforts, his unparalleled translations and his founding of the International Society for Krishna Consciousness (ISKCON), the holy names, pastimes and instructions of Sri Sri Radha-Krishna and Sri Chaitanya Mahaprabhu are today chanted in every town and village.

nama om vishnu-padaya krishna-preshthaya bhu-tale
srimate bhaktivedanta-svamin iti namine
namas te sarasvate deve gaura-vani-pracharine
nirvishesha-shunyavadi-pashchatya-desha-tarine

All glories to Srila Prabhupada. All glories to the Vaishnava acharyas in the disciplic succession.